Nog een paar heiligen met boek

We blijven na Sint Jacob nog even bij de heiligen. 
In de Dominicuskerk, in Amsterdam, zitten deze vijf heren naast elkaar, allen met een boek in hun hand. Wie het zijn, weet ik niet, maar een mooi rijtje is het wel.

Jacobus de Meerdere

In Utrecht is een gevelsteen met Sint Jacobus. Om precies te zijn, Jacobus de Meerdere, een van de twaalf apostelen van Jezus. Hij wordt de Meerdere genoemd om hem te onderscheiden van zijn naamgenoot die Jacobus de Mindere wordt genoemd. In het Spaans wordt zijn naam verkort tot Santiago.

Volgens de overlevering leverde de koning van Asturië (een koninkrijkje in Spanje) in 844 een veldslag tegen de Moren, waarbij het leger van de koning onverwacht hulp kreeg van een geheimzinnige ruiter die de Moren doodde. Het lag voor de hand dat de ruiter niemand anders was dan Sint-Jacobus, die sindsdien patroonheilige is van Spanje en in het bijzonder van Santiago de Compostella.

Jacobus staat hier afgebeeld met de mantelschelp, ook wel de Sint-Jacobsschelp genoemd, zijn staf en een boek. 

Werkpaarden en luxepaarden

Je hebt werkpaarden en luxepaarden. Zelfs als het om boeken gaat. Want boeken sjouwen is zwaar werk, daar heb je wel een werkpaard voor nodig. Als luxepaard kan je dan weer lekker languit liggen lezen. 

Dit boek is eigendom van…

Dit boek kreeg mijn vader voor zijn verjaardag. Wij kunnen altijd precies zien wanneer mijn vader een boek heeft gekocht of gekregen. Vanaf z’n jonge jaren schreef hij naam en datum in zijn boeken. Eerst nog keurig voluit geschreven, in schoonschrift, met de datum in letters, later werd het een snelle handtekening met een cijferdatum. Zo kunnen wij zijn leven volgen: het ene boek kreeg hij cadeau met Sinterklaas, het andere met Kerst, of hij heeft het gewoon gekocht, als er een willekeurige datum in staat. 

‘Ons Vaderland’ kreeg hij in oorlogstijd, hij werd 16. Vreemd eigenlijk, omdat ik weet wanneer hij het kreeg, krijgt de titel een heel andere lading. Nu zou een boek met een dergelijke titel niet zo beladen zijn als toen. 

Deze winkel verkoopt BOEKEN

Deze winkel verkoopt BOEKEN. Heel veel boeken.

En hij zit op het Haarlemmerplein nummer 26. Een mooi getal voor een boekwinkel, precies het aantal letters van het alfabet. Of is dat nu weer mijn kokervisie…

Toeval ?

Zo nu en dan snuffel ik op Catawiki naar lezende beeldjes. Het meeste dat op deze veilingsite voorbijkomt vind ik niet mooi, niet mijn stijl, of veel te duur. Maar deze keer zit er een beeldje bij dat ik wel mooi vind en de eerste bieding is nog heel laag. Een klein jongetje in blauw hansopje, boekje op schoot. Hij heet Jacob. Dat kan natuurlijk geen toeval zijn, onze zoon heet ook Jacob.

Ik doe een bod, en daar komt natuurlijk snel een nieuw bod overheen. Nu moet ik beslissen of ik verder ga. Van mijn opa heb ik geleerd dat als je biedt op een veiling, je van tevoren met jezelf een eindprijs moet afspreken. Mijn opa is al jaren dood en heeft het hele internet nooit meegemaakt, maar of je nu offline of online biedt, zijn wijze raad neem ik ter harte. Ik spreek met mezelf een eindprijs af, niet hoger dan de verzendkosten. Die zijn best flink, want het beeldje wordt aangeboden door iemand in Italië. Eigenlijk alweer toeval, want onze Jacob zit dit jaar in Italië.

Ik heb nog vier dagen om te bieden, ik laat het bod van de andere bieder even staan. De volgende dag doe ik weer een bod. Er zijn geen nieuwe bieders bij gekomen. Nu duurt het langer voor de andere bieder zich meldt. Aan het eind van de dag gaat hij over mij heen. Ik wacht weer een dag en doe nog een bod. De eindprijs die ik met mezelf heb afgesproken komt al in zicht. De andere bieder doet weer een bod en ik ga er nog een keer overheen. En ja hoor, ook nu wordt mijn bod overboden. Eigenlijk zou ik moeten stoppen, want ik zit al op mijn eindprijs. Maar ja, hij heet Jacob en komt uit Italië. ‘Opa, mag ik nog één bod doen…?’ Opa vindt het goed. Nog eentje dan.

Dan zet ik de computer uit, ik wil niet weten of de andere bieder er nog weer overheen gaat. Als de biedtijd voorbij is, doe ik m’n pc weer aan. ‘Gefeliciteerd, u bent de hoogste bieder, het beeldje wordt voor u klaar gemaakt voor verzending.’

En dan is het wachten, want pakketjes tussen Italië en Nederland – zo weten wij inmiddels uit ervaring – kunnen er lang over doen. Maar na iets meer dan een week staat DHL al voor de deur. Heel voorzichtig haal ik het papier van het pakketje, het is een porseleinen beeldje, dus voorzichtigheid geboden. Als ik het doosje heb uitgepakt, stokt even mijn adem… op het doosje staat de naam van een Italiaans plaatsje: Biella. Het plaatsje waar onze Jacob dit jaar woont. Hoeveel toeval kan je hebben.

Rijkse boekenbeeldjes

Zeg je Rijksmuseum, dan zeg je Nachtwacht. Maar in het Rijks staan naast alle topstukken ook prachtige grote en kleine beeldjes met boek. Een eerste rondgang over de afdeling Middeleeuwen en Renaissance leverde een mooie serie foto’s. 

De verkondiging aan Maria – Tillman Riemenschneider (Würzburg, ca. 1485) – Riemenschneider, een van de belangrijkste Duitse beeldhouwers uit de middeleeuwen, maakte hier een heel eigen versie van de Verkondiging: de aanvliegende engel Gabriël met zijn opwaaiende mantel is een en al dynamiek en vormt een contrast met de ingetogen emotie van Maria. Als versteend en volkomen verrast staart ze, tijdens het sluiten van een boek, de ruimte in. 

De verkondiging van Maria – Francesco di Valdambrino (Siena, ca. 1423) – Hier vindt de verkondiging plaats: de engel Gabriël vertelt Maria dat zij zwanger zal worden. De slanke figuur en de lange plooien in haar kleding zijn karakteristiek voor de ‘internationale gotiek’, een elegante stijl op de overgang van middeleeuwen naar renaissance. 

Maria met Jezus – speels trekt het blote kind Jezus de aandacht van zijn moeder Maria, door haar tuniek open te trekken. De ontblote borst is een verwijzing naar Maria’s rol als ‘Virgo lactans’, de melkgevende maagd (ca. 1525). 

Carità educatrice – Lorenzo Bartolini (Florence, ca. 1845) – De vrouw ontfermt zich over twee kinderen. Zij moedigt het grootste kind aan te lezen. Op zijn boekrol staat de moraal: ‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.’ De vrouw stelt de deugd Caritas (Naastenliefde) voor in haar rol als opvoedster, een typisch Italiaans thema.

Lezen in Limburg

Op de drempel van het oude jaar nog een paar lezende beelden uit Venlo en Blerick. 
Eigenlijk had ik ook nog een lezend beeld in Ohé en Laak op mijn lijstje staan, maar die twee lezende kinderen waren blijkbaar uitgelezen, ze zaten niet meer op hun plaats. 

In Venlo staan deze twee lezende meisjes, in het Julianapark. 
Het beeld is van Willy Slegers-van der Put.

In Blerick, aan de andere oever van de Maas, staat dit beeldje. Terwijl ik sta te fotograferen, vertellen vier voorbijgangers hun verhaal over dit lezende meisje. Ze is duidelijk geliefd bij de buren. Ze staat in de Antoniuslaan, op de plaats waar vroeger een meisjesschool heeft gestaan; nu staat er een verzorgingstehuis.
Het beeldje is gemaakt door de Tsjechisch-Slowaakse beeldhouwer Thomas Rodr die eind jaren ’40 naar Nederland vluchtte. Als dank maakte hij aan aantal beelden voor Venlo waar hij heeft gewoond en gewerkt. 

En iets verderop, in de Kloosterstraat, staat ‘Bestevader’.
Tuinder/schrijver Wiel Aerts (1882-1970) schreef onder het pseudoniem ‘Bestevader’ (grootvader) veel verhalen over Blerick. Eind jaren veertig publiceerde Aerts zijn Blerickse notities onder de titel ‘Oet d’n alde tiéd’. Hij draagt het bij zich, onder z’n arm.

Opgezogen door het licht

Deze drie figuren hebben die typische houding van de smartphonegebruikers, hoofd iets gebogen, verlicht door het scherm, ze worden opgezogen door hun mobieltje.

De telefoon is een verlengstuk van onszelf geworden en is altijd bij de hand – in de trein, op de fiets, in bed of in bad, zelfs op de wc – het is ons contact met de buitenwereld (denken we). Daardoor houden we ons soms meer bezig met de virtuele wereld dan met de werkelijke wereld. Dat is wat de Britse kunstenaar Gali Mary Lucas hier duidelijk wil maken.

Amsterdam Light Festival 2018, Amstel t/o de Hermitage
Ontwerp: Gali Mary Lucas
Beeldhouwer: Karoline Hinz 

Madonna in de etalage

Dit lieve Madonnaatje zag ik in de etalage staan van een juwelierszaak, in Rotterdam. Ze is behangen met sieraden, en ondertussen probeert ze haar kind voor te lezen. Dat is lastig als je ketting in de weg ligt, je kunt ook niet alles tegelijk.