Winterse schrijvers

Het was koud in Zürich. ’s Nachts was het begonnen te sneeuwen en een laagje wit bedekte de stad en de bergen erom heen. Ook James Joyce heeft een sneeuwjas aan.
James Joyce, geboren in Ierland in 1882, woonde lange tijd in Italië met zijn vrouw Nora en hun zoon. Tijdens de Eerste Wereldoorlog woonden ze in Zwitserland, waar Joyce begon aan Ulysses. In 1940 vluchtte het gezin opnieuw naar Zürich, waar hij een paar maanden later overleed.
Hij ligt begraven op het Friedhof Fluntern en op zijn graf staat zijn bronzen beeltenis.

De sneeuw zorgt voor een stemmige sfeer, maar het boekje in zijn linker hand is door de witte deken minder goed zichtbaar. 
Het beeld is gemaakt door de Amerikaanse kunstenaar Milton Hebald.

Naast Joyce ligt Elias Canetti. Op dit graf geen lezend beeld, maar de sneeuw zorgt voor prachtige letters. Niet direct een leeftijdgenoot (Bulgarije 1905 – Zürich 1994) maar evenals Joyce een groot schrijver. In 1981 won hij de Nobelprijs voor de literatuur.

Bijbelse gevelstenen

In de Noorderkerkstraat vond ik dit kleine gevelsteentje. De tekst eronder: Eccie ancilla Domini[sum]: fiat mini secundum verbum tuum. 
De vertaling kreeg ik van de lerares Klassieke Talen van m’n kinderen, het is een bijbels citaat: Zie, ik ben de dienares van God, moge het mij vergaan volgens jouw woord.

In het Begijnhof en op de Spiegelgracht hangen nog twee ‘bijbelse’ gevelstenen. Alhoewel de gevelsteen in het Begijnhof niet zo ingetogen is als het bijschrift doet verwachten. 

Amsterdamse boekwinkels

Een paar plaatjes van Amsterdamse boekwinkels. In het buitenland fotografeer is ze vaak, waarom dan ook niet in eigen stad. Antiquariaat Brinkman zit op Singel, hoek Raamsteeg.

De ballonnen bij Athenaeum aan het Spui hangen er denk ik vanwege de directeurswissel.

En de in Oost-Europese literatuur gespecialiseerde boekhandel Pegasus zit ook op het Singel. 

Lezende schrijvers bij Amsterdamse Schouwburg

Op de plaats van de eerste Amsterdamse Schouwburg, aan de Keizersgracht (nummer 384), hangt dit beeld. ‘Hooft, Coster en Vondel, Pioniers van het Nederlands Toneel’ staat op de plakkette eronder. Verder staan er vier jaartallen vermeld: 1617, 1637, 1772 en 1983.

Deze schouwburg, van Jacob van Campen, was de eerste stadsschouwburg van Amsterdam, gebouwd in 1637, in 1772 afgebrand; alleen de poort van de schouwburg bleef behouden.
In 1983 is dit beeld onthuld.
Blijft over het jaartal 1617; dit jaartal verwijst naar de opzet van de Rederijkers.

De Rederijkers waren amateurdichters en voordrachtkunstenaars die zich vanaf 16e eeuw gingen organiseren in verenigingen. In 1617 richtten zij, onder leiding van toneelschrijver Samuel Coster, de ‘Academie’ op, naar Italiaans voorbeeld. Het doel was de verspreiding van kunst en wetenschap. In de loop van de welvarende Gouden Eeuw ontstond de behoefte aan een permanent theatergebouw. Jacob van Campen kreeg de opdracht dit theater te ontwerpen, ook weer naar Italiaans voorbeeld.
De schouwburg zou op 26 december 1637 officieel worden geopend met Vondels toneelstuk Gijsbrecht van Aemstel. Echter de leden van de kerkenraad verhinderden de première op tweede kerstdag. Zij beklaagden zich over een roomse scène in het stuk. Op 3 januari 1638 werd de schouwburg alsnog geopend met een aangepaste ‘Gijsbrecht’. De opvoering van dit toneelstuk is eeuwenlang een traditie geweest, aanvankelijk als kerstspel, later op nieuwjaarsdag. De traditie hield stand tot 1968. Toen nam de populariteit van de Gijsbrecht snel af, tradities verloren het van vernieuwing en de Gijsbrecht stond daarbij – als symbool van traditie – aan de verkeerde kant.

Begin deze eeuw is de traditie nieuw leven in geblazen, tussen 2012 en 2014 is het stuk weer een aantal keer opgevoerd op en rond nieuwjaarsdag in de Schouwburg van Amsterdam, nu aan het Leidseplein.

Waarom P.C. Hooft hier afgebeeld staat kan ik nergens terugvinden. Waarschijnlijk omdat hij, naast Joost van den Vondel, gezien wordt als een van de belangrijkste dichters en toneelschrijvers uit die tijd.

Gedenksteen voor Hella Haasse in Nieuwe Kerk

In de krant las ik dat Hella Haasse een gedenksteen krijgt in de Nieuwe Kerk. Op 2 februari is ze 100 jaar geleden geboren. De steen wordt op 1 februari officieel onthuld door haar kleindochters. Deze week was ik in de Nieuwe Kerk voor een tentoonstelling. De steen lag al klaar op schragen. 

Het eerste boek dat ik van Hella Haasse las, was Oeroeg; verplichte kost op de middelbare school. Iedereen weet dat zij het heeft geschreven. Maar bij verschijning, in 1948, stond de auteur niet op de omslag. Het was het boekenweekgeschenk dat in die jaren nog een prijsvraag bevatte; de lezer kon de auteur raden.
In de nalatenschap van mijn vader vond ik het originele geschenk. Het antwoordkaartje zat er nog in, hij heeft dus zijn oplossing niet ingestuurd. Maar hij had het toch fout, hij koos voor Jo de Wit, die naam staat onderstreept in het lijstje waar je toendertijd uit kon kiezen. Hij heeft ook de goede schrijversnaam later nog genoteerd in het boekje. 

Als we lezen…

… dan …

Niet alleen wijze woorden, ook ware woorden.

Lezen verbetert namelijk niet alleen de sociale vaardigheden, maar ook zijn lezers empathischer. Dat blijkt uit hersenonderzoek; onze hersenen maken weinig onderscheid tussen de ervaringen die we zelf meemaken en die waar we over lezen: op mri-scans is te zien dat dezelfde hersengebieden actief worden.
Door te lezen kun je je beter verplaatsen in anderen en krijg je oog voor andere standpunten. In een boek lees je immers het verhaal van iemand anders, met diens gedachten en gevoelens erbij. Hierdoor begrijp je dat er ook andere manieren zijn om naar de wereld te kijken en leer je dat personages door allerlei redenen verschillend kunnen reageren op gebeurtenissen.
En onderzoekers ontdekten dat mensen hun hersenactiviteit echt vergroten door te lezen: je brein wordt sterker, je woordenschat groter en je fantasie levendiger. Het onderzoek gebeurde met behulp van hersenscans. Daarop was te zien dat mensen na het lezen van een boek veel meer verbindingen hadden in de linker hersenhelft. En dit effect was tot vijf dagen na de test meetbaar. 
Door te lezen reizen we vanuit onze leunstoel, ontmoeten we veel mensen en kunnen we de wereld beter begrijpen.

Plakkaat op het Kloosterpad in Den Haag 

Heilige Ursula

Boven een van de poortjes van het Begijnhof houdt de heilige Ursula de wacht. Onder  haar gespreide armen beschermt ze enkele van de ‘11.000’ maagden met wie zij op de vlucht was voor haar vader, de heidense Engelse vorstenzoon Ethericus, die haar wilde uithuwelijken. Het aantal van 11.000 berust vermoedelijk op een foute interpretatie van de oorspronkelijke tekst. Daar stond XI M, waarbij de M als duizend is geïnterpreteerd, maar waarschijnlijk was deze letter bedoeld als afkorting voor ‘martelaren’.
Een van de maagden heeft een bijbelboek onder haar arm.

Sluitsteen boven het poortje van het Begijnhof in de Gedempte Begijnensloot, Amsterdam

Amsterdam Light Festival

Ik maakte dit jaar mijn eigen Amsterdam Light Festival. De kunstwerken van het echte festival vond ik deze keer niet zo indrukwekkend. De andere kant van de straat leverde voor mij meer inspiratie op. Lopend langs het Scheepvaartmuseum, had ik een mooi inkijkje in de bibliotheek. 

En op de gracht spotte ik deze mooie boekenkast. 

Bibliotheek in Paleis ’t Loo

Ik was er nog nooit geweest, dus die drie jaren dat het nu dicht gaat, hadden er ook nog wel bij gekund. Maar als iets een paar jaar dicht gaat, wil je er ineens per se naar toe: Paleis ’t Loo. 
De Oranjes leken me geen grote lezers. De bibliotheek was niet groot en erg donker. Mooi sfeerlicht, maar te weinig om lekker bij te lezen, en moeilijk om een foto te kunnen maken. Via de mooie spiegel in het plafond kreeg ik toch een aardig beeld.