O, kom er eens kijken . . .

. . .  wat ik in mijn schoentje vind!
Het thema van onze fotoclub deze maand was schoenen. Tel voor mij schoenen op met de maand december en ik kom uit op schoentje zetten. 
Volgende vraag natuurlijk, hoe daar mijn eigen thema weer in te vlecht. Ook daar hoefde ik niet lang over na te denken:

Alles gekregen van die goede Sint
Een pop met vlechten in het haar 
een snoezig jurkje kant en klaar 
twee kaatseballen in een net 
een letter van banket . . .   Oké, vier van chocolade dan!

Gevelbibliotheek

Hij staat al op honderden websites, en iedere boekenliefhebber kent hem wel. Maar op mijn site ontbrak hij nog. De stenen boekenkast in de Lootsstraat, om de hoek bij de Kinkerstraat in Amsterdam. 

De ‘Gevelbibliotheek’ is een eerbetoon aan de dichters en schrijvers die in de buurt een straatnaam hebben, zoals Jacob van Lennep, Cornelis Loots, Jan Pieter Heije en Johannes Kinker. Er staan ongeveer 250 oude boeken in. 
Het ontwerp van de boekenruggen is geïnspireerd op de typografische Letterproef (1800) van Lettergieterij Joh. Enschedé in Haarlem. De boeken zijn gemaakt door de Amsterdamse keramiekbakker Pieter Kemink en wegen per stuk ongeveer 25 kilo.

Kleine lezertjes in Parijs

Elke keer in Parijs ontdek ik weer nieuwe beeldjes. Dit keer heb ik het voorportaal van de Notre Dame eens goed onder de loep genomen. Er zitten boven die enorme hoofdingang een paar kleine, mooie mannetjes met een boek. 

Bij de ingang van het immense Grand Paleis stonden we in de rij bij dit beeldje. Te wachten om naar binnen te mogen bij Paris Photo. 

En dit uithangbord kon ik natuurlijk niet zomaar laten hangen. Een koffietentje bij Les Halles.

Boeken uithangen

Nog een keer de Baltische staten.
In Litouwen tonen ze op een heel creatieve manier de openingstijden. Altijd met zeven symbooltjes waarbij maandag bovenaan staat en zondag onderaan. En elk soort winkel of instantie zoekt een eigen vorm. De dierenwinkel doet het met ‘hondjes’, de kapperszaak met een ‘schaar’ en jawel, de bibliotheek met boeken: 

En tot slot een verzameling uithangborden van boekwinkels en boekencafé’s. 

1e rij: boekencafé in Riga, bibliotheek in Warschau
2e rij: Engelse boekenzaak in Warschau, Academische boekwinkel in Vilnius, tweedehands boekwinkeltje in Vilnius
3e rij: muurtegeltje in Vilnius, Kinderliteratuurcentrum in Tallinn, gevelsteen boekwinkel Jānis Roze in Riga, boekenwinkeltje in Kaunas
4e rij: boekenzaak in Helsinki, kantoorboekhandel in Warschau

Finse sprookjesverteller

Nog één land te gaan in ons Balticum-avontuur. Vanuit Tallinn steken we over naar Helsinki. Geen Batlische stad meer, maar wel nog een stad met een mooi beeld van Zacharias Topelius (1818 – 1898), schrijver, journalist en vooral ook sprookjesverteller.

Geen (boeken)beeld meer in Vilnius

Er is een beeld uit de Baltische staten – Vilnius – dat ik graag wil laten zien, maar dat ik zelf niet kon fotograferen. Het staat namelijk niet meer op z’n plaats en de reden is opmerkelijk. 

Op de vier hoeken van de Žaliasis tiltas, de Groene Brug over rivier de Neris, stonden tot juli 2015 vier beeldengroepen in de stijl van het socialistisch realisme: ‘Bewaren van de vrede’, ‘Landbouw’, ‘Industrie en bouw’ en dit beeld: ‘Jeugd in opleiding’ (Mokslo jaunimas), gemaakt door Juozas Mikėnas. De foto is van Juliaus Kalinsko.

De meningen over deze beelden waren verdeeld. Veel mensen zagen de beeldengroepen als propaganda voor de voormalige bezetter, de Sovjet-Unie en zagen de beelden het liefst verdwijnen. Anderen vonden de beelden van historisch belang en wilden ze houden als herinnering aan zware tijden.

Eind 2014 nam Litouwen een wet aan waarin werd bepaald dat kunstuitingen met nazisymbolen of Sovjetsymbolen niet in aanmerking kwamen voor de status van cultureel erfgoed. Juristen vroegen zich direct af of de beeldengroepen nu wel of niet ‘kunstuitingen met Sovjetsymbolen’ warenHet hing van het antwoord af wie het onderhoud van de beelden moest betalen. Zijn ze cultureel erfgoed, dan is dat de staat, zijn ze dat niet, dan is dat de gemeente Vilnius en dan kan ook niemand de gemeente tegenhouden als die ze wil verwijderen.
In juli 2015 vond de burgemeester dat de staat waarin de beelden verkeerden dusdanig slecht was dat ze gevaar opleverden en liet hij ze verwijderen. 

Lezende beelden in alle (Baltische) Staten

‘Ik begin te beseffen in welk isolement de Baltische Staten in de twintigste eeuw hebben verkeerd. Geen van de grote namen ken ik, geen van de schrijvers, geen van de musici, componisten, geen van de politici of de sterren van de opera.’
Dit schrijft Jan Brokken in Baltische zielen.
Ook mij viel het op dat de namen van schrijvers, kunstenaars of andere prominenten op standbeelden of bij foto’s me niets zeiden. En in de boekenkasten ook nergens namen van Baltische auteurs die me vertrouwd waren. We hebben geen idee wat zich heeft afgespeeld in deze Satelietstaten van de Sovjet Unie.

Hieronder een aantal grote schrijvers uit Litouwen, allen vereerd met een standbeeld in Vilnius, maar allemaal onbekende namen voor ons Westerlingen.

Julija Beniuševičiūtė-Žymantienė pseudoniem Žemaitė (1845-1921), schreef 150 (streek)romans.

Donelaitis (1714 – 1780), dichter en pastoor – geen vrolijke jongen zo te zien – heeft een prominente plaats op het plein voor de universiteit. 

Simonas Daukantas (1793 – 1864), professor, historicus en schrijver. Een beeld dat hangt boven een van de poorten van het universiteitsterrein. 

En dit is Taras Shevchenko (1814-1861), een Oekraïense dichter, schrijver, kunstenaar. Zijn literaire erfgoed wordt beschouwd als het fundament van de moderne Oekraïense literatuur en de moderne Oekraïense taal. Hij woonde en werkte van 1829 tot 1831 in Vilnius. 

In Riga (Letland) en Tallinn (Estland) vind ik geen schrijversbeelden meer met boek.
Wel dit moderne beeld, voor de nieuwe Nationale Bibliotheek in Riga. De Bibliotheek is in 2014 geopend, prachtig gelegen aan de rivier Daugave, met uitzicht op het oude centrum van Riga. En we hebben geluk want dit kunstwerk is pas dit jaar onthuld.

Bij het kunstwerk staat deze tekst:
Divi Raiņi
Mākslas darbs tapis ar fonda Mākslai vajag telpu
Zuzānu ğimenes un Gunta Rāvja atbalstu
Autors: Aigars Bikše

Wat ongeveer betekent:
Twee rivieren
Kunstwerk gemaakt door de Stichting ‘Kunst heeft ruimte nodig’,
Zuzans-familie met ondersteuning van Gunta Rawa
Auteur: Aigars Bikše

Op een van de hoeken van het Vrijheidsmonument in Riga zitten deze twee lezende en schrijvende heren. Het Vrijheidsmonument (Lets: Brīvības piemineklis) is een beeld van een vrouw die drie sterren in de lucht houdt. De drie sterren staan voor Koerland, Lijfland en Letgallen, de drie delen van het Russische rijk waaruit het zelfstandige Letland is ontstaan. Het is gebouwd (1935) ter herdenking aan de Letse soldaten die zijn gesneuveld in de Letse Onafhankelijkheidsoorlog (1918-1920). 

In Tallinn vond ik alleen dit anonieme beeld: man met boek. Het staat op een van de grote huizen aan de straat Pikk.